Matematik Dünyası’ndan

    0
    128
    Satın almak için tıklayın

    Koronavirus salgını tüm ezberleri bozdu. Derginin konuk editörleri olarak biz de bazı düzenlemelere gitmek zorunda kaldık. 2020 yılı içinde çıkarmayı planladığımız iki sayıyı birleştirerek tek bir sayı haline getirdik. 2’yi 1 yaptık. 

    Bu sayı Türker Bıyıkoğlu, Alp Eden, Hüsnü Ata Erbay, Ahmet Feyzioğlu, Gizem Karaali, Eren Mehmet Kıral ve Yusuf Ünlü’den oluşan konuk editörler grubumuzun son sayısı olacak.

    Dergimizin bu sayısına katkıda bulunan kadın yazarların resimlerinden bir kolajı (kesyapı) kapak resmi yaptık. Sema Salur’un ilk Abel ödüllü kadın matematikçi Karen Uhlenbeck ile dergimiz için yaptığı söyleşi matematikte kadın matematikçilerin yerinin nasıl sağlamlaştığını gösteriyor. Özkan Değer dergi sayılarının içeriklerini derledi. Böylece 2013 yılına kadar derlenmiş olan içerik listesi günümüze kadar tamamlanmış oldu.

    Son yıllarda matematik dünyası ağır kayıplar verdi, matematiğin Fields ödüllü çınarları art arda devrildi. Elimizden geldiği kadar bu devleri tanıtmak istedik, Yıldıray Ozan’ın Michael Atiyah (Fields 1966) ve Burak Gürel’in Jean Bourgain (Fields 1994) hakkındaki yazıları sadece kaybettiğimiz bu büyük bilim insanlarını değil onların oluşmasına ciddi katkılarda bulundukları alanları da tanıtan kapsamlı yazılar oldu. 

    Türkiye’deki bilim ortamının gelişmesinde değişik biçimlerde katkılar yapmış olan dört bilim insanını anmayı da bir borç bildik. Mustafa Akgül’ün gerek matematik alanında gerekse Türkiye’deki özgür internet ortamının savunulmasında katkılarını öğrencileri ve çalışma arkadaşları anlattı, bir kez daha Mustafa Hoca’nın ne kadar sevildiğini hatırlamış ve hatırlatmış olduk. Gerek TÜBİTAK’ın gerekse de ODTÜ Matematik Bölümü’nün kuruluşunda önemli rol oynamış olan ve yakın zamanda kaybetmiş olduğumuz Halim Doğrusöz’ü öğrencisi Uluğ Çapar tanıttı. Tanıtmakla da kalmadı, 1960’lı yıllarda Türkiye’deki matematik ortamına da ışık tutmuş oldu. Nesim Erkip de yöneylem araştırması alanını Türkiye’de tanıtan Halim Doğrusöz’ün biyografisini özetledi. Yakın zamanda kaybettiğimiz Rahmi Güven’i de 6-7 Aralık 2019’da yapılan bir anma toplantısında sunulan konuşmalardan çıkan, arkadaşları Metin Gürses ve Cihan Saçlıoğlu’nun hazırladığı iki yazıyla anıyoruz. Rahmi Güven’in kız kardeşi Asuman Güven Aksoy da Bieberbach sanısı hakkındaki yazısıyla aramıza katıldı.

    Anma işini geniş zamana yaydık ve Asım Özkan’ın kızı Füsun Uras’ın sağladığı bir belgeye—Asım Hoca’nın otobiyografisine—dayanarak Asım Hoca’yı da matematik camiasına tekrar tanıtmaya çalıştık. Bir dönem İstanbul Teknik Üniversitesi’ndeki matematik hocalarının yaşadıklarını anlatan ibret verici bu belgeyi Asım Hoca’nın doktora öğrencilerinden Ziya Soyuçok ile masaya yatırdık.

    Dergimizin iki kapak konusu var: biri çizgeler kuramı ve ayrık matematik, diğeriyse yapay öğrenme. İlk kapak konumuz bağlamında Tınaz Ekim, “Eşleme Kuramı” başlıklı yazısında, Ali Nesin’in “evliliğin matematiği” yazısında tanıttığı konuyu yeniden ve daha detaylı bir şekilde ele alıyor. Yusuf Civan topoloji ve çizge kuramı arasındaki ilişkileri Borsuk-Ulam teoremi özelinde somutlaştırıyor. Selda Küçükçiftçi ve Emine Şule Yazıcı son zamanlarda tasarım kuramında oldukça ses çıkarmış olan Peter Keevash’ın bir teoremini irdeliyor. Lale Özkahya çizge kuramının özel bir alanının, konteynır metodunun, geniş bir panoramasını veriyor.

    Yapay öğrenme konusu matematikçilerin de yoğun olarak ilgi duymak zorunda kaldıkları bir alan, çünkü matematikçilere akademik kariyere paralel/alternatif bir kariyer imkânı sunuyor. Biz yapay öğrenme konusunu matematiğin bir uygulama alanı olarak görmektense, onunla yoğun etkileşim içinde olan bir alan olarak görmenin daha doğru olduğunu düşünüyoruz. Yazarlarımız bu konuda hem araştırma yapan hem de geliştirdikleri yaklaşımları uygulayan kişiler: Taylan Cemgil, Levent Sagun ve Çağlar Gülçehre.

    Tanıtım yazıları olarak zengin bir sayı var karşınızda, 2018 Uluslararası Matematikçiler Kongresi’nde ödül alan matematikçileri tanıtırken, alanlarını da tanıtmaya çaba harcadık. Fields Ödüllü matematikçiler Alessio Figalli, Peter Scholze, Akshay Venkatesh ve Caucher Birkar’ın yanında Gauss Ödüllü David Donoho’yu, Chern Ödüllü Masaki Kashiwara’yı, Nevanlinna Ödüllü Constantinos Daskalakis’i de tanıtan yazılarımız var.

    1-5 Temmuz 2019 tarihlerinde İstanbul’da fiziksel olarak gerçekleştirilen Aritmetik Konferansı, son zamanlarda gerçekleştirilmiş en iddialı konferanslardan biri oldu. Muhammed Uludağ ve Alp Bassa konferansla ilgili izlenimlerini dergide paylaşıyorlar.

    “Veri bilimi nedir?” sorusuna Gökhan Yıldırım bu konuda önemli bir kitabı tanıtarak cevap vermeye çalıştı. Veri bilim David Donoho’nun en sevdiği konulardan biri olduğu için Gauss Ödülü tanıtım yazısında da bu konuya yer vermeye çalıştık. Matematiğin yoğun kullanıldığı bir başka alanı, kuantum hesaplamayı, Özlem Salehi Köken tanıttı.

    Parya Simetrileri yazısının dergimiz için çevrilmesini yakın zamanda kaybettiğimiz Louis Nirenberg önermişti. Çevirisini Betül Orcan-Ekmekçi yaptı, Quanta dergisinden gerekli izinlerin alınmasını Gizem Karaali sağladı. Quanta dergisine yardımlarından dolayı teşekkür ederiz.

    İkinci tercüme yazımız Hannah Elizabeth Christenson ve Stephan Ramon Garcia’nın birlikte yazmış olduğu ve Godfrey Harold Hardy’nin bize belki de bilmediğimiz bir yönünü tanıtan yazı oldu. 

    Haydar Göral’ın Mısır Kesirleri ile ilgili yazısı bize aritmetiğin ufak mucizelerini gösteriyor. Şahin Koçak da geometrinin güzelliğini hatırlatan hoş bir resimle karşınızda.

    Sudoku oyununu sevenlerin hevesini kaçırabilecek bir algoritmayı Ersin Karabudak ve Berkant Ustaoğlu size sunuyorlar. Sudoku çözmeyi sevenleri rahatlatalım, algoritmayı uygulamak o kadar kolay değil. Ersin Karabudak ayrıca Kırk Haramilerin karşılaştığı zor bir matematik problemini paylaşıyor sizlerle.

    En çok okunan matematik dergisi olmakla övünen American Mathematical Monthly dergisini ve Türkiye’de özgün araştırma yazılarının yayımlandığı ilk dergi olan İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi dergisini kısa yazılarla tanıttık. Bu tanıtımları fırsat bilerek yakın zamanda yitirdiğimiz Matematik Dünyası yazarlarından Cem Tezer’i de anmaya çalıştık.

    Sabit köşelerimiz her zamanki yerlerinde duruyorlar. Bu vesileyle uzun zamandır dergiye sürekli katkıda bulunan yazarlarımız Muhammed Uludağ’a, İlham Aliyev’e, Ezgi Kantarcı’ya, Refail Alizade’ye ve Kıvanç Çefle’ye teşekkür etmek istiyoruz. 

    Türkçe editörümüz Ozan Kızıler’e de katkıları ve önerileri için teşekkür ederiz. Gönüllü okuyucularımız Saadet Erbay’la Berna Erş Aner’e de teşekkürü borç biliriz, dikkatli okumaları olmasa yazılarımız daha birçok hatayla çıkardı. Tüm sayılarımızda fedakârca okuyuculuk ve düzeltmenlik yapan Naime Ekici’ye de burada özel olarak teşekkür etmek istiyoruz. ICM 2018 de ödül alanların resimlerini kullanmamıza izin veren IMU (International Mathematicians Union) Sekreterliğine ve Oberwolfach Portre albümünü kullanmamıza izin veren yetkililere teşekkürü bir borç biliriz.

    Son olarak Türk Matematik Derneği’nden Sefa Feza Arslan ve Özlem Beyarslan’a katkılarından dolayı teşekkür ederiz.

    Çift sayı bir dergi için “Matematik Dünyası’ndan” yazısının da iki katı uzunlukta olması bağışlanır diye umuyoruz ve konuk editörler grubu olarak size veda ediyoruz.

    Konuk editörler

    Türker Bıyıkoğlu

    Alp Eden

    Hüsnü Ata Erbay

    Ahmet Feyzioğlu

    Gizem Karaali

    Eren Mehmet Kıral

    Yusuf Ünlü

    Teknik destek

    Ersin Karabudak

    Türkçe editör

    Ozan Kızıler